Krzanowice

Wielowiekowe przygraniczne położenie, na styku Śląska i Moraw, Polski i Czech, ołomunieckiej i wrocławskiej prowincji kościelnej, sprawiło, że gmina Krzanowice może się poszczycić wspaniałym, wielokulturowym dziedzictwem, czego świadectwem jest chociażby wciąż żywa wśród tutejszej ludności gwara śląska oraz szereg zachowanych tradycyjnych zwyczajów i obyczajów.

Gmina leży na południowym krańcu powiatu raciborskiego, sąsiadując z powiatem opawskim w Czechach. Ma dogodne połączenia z Raciborzem, Opawą i Ostrawą. Stolicą jest miasto Krzanowice, już w 1265 roku posiadające prawa miejskie. Gminę Krzanowice, oprócz miasteczka o tej nazwie, tworzą cztery sołectwa: Pietraszyn, Borucin, Bojanów i Wojnowice. Obszar gminy wynosi 4706 hektarów (z czego na same Krzanowice przypada 320ha). Obecnie w Krzanowicach zamieszkuje 2198 mieszkańców. Przylega ona od południa do granicy z Czechami, od zachodu, północy i wschodu zaś do innych gmin powiatu raciborskiego: Pietrowic Wielkich Raciborza i Krzyżanowic. Ważnym traktem na tym terenie jest droga wojewódzka 916, biegnąca z Raciborza przez Samborowice do granicy z Czechami (Pietraszyn - Sudice) oraz droga wojewódzka 917 łącząca Racibórz z Bojanowem i Krzanowicami, a następnie prowadząca do przygranicznej miejscowości Chuchelna (Czechy). Z północnego-zachodu ukosem na południowy wschód przecina gminę rzeka Psina, zwana też Cyną, stanowiącą lewy dopływ Odry. Szerokość jej koryta wynosi 4-5 metrów. Prawym dopływem Psiny/Cyny jest potok o nazwie Biała Woda. Bierze on swój początek w pobliżu miejscowości Olrisov, niedaleko Opawy, na terenie Czech. Płynąc w kierunku Sudic, przecina polsko-czeską granicę państwową, a następnie przez Pietraszyn i Krzanowice, podąża się w stronę Psiny/Cyny. Prawym dopływem Białej Wody jest Potok Strachowicki. Zbiera on wody po czeskiej stronie w Starachowicach stamtąd, płynąc na północ. Stanowi na krótkim odcinku granicę państwową, by w końcu podążyć na polska stronę i okalając od południa Krzanowice, połączyć się z Białą Wodą, w jej dolnym biegu tuż za miastem. W pobliżu Borucina wypływa jeszcze jeden prawy dopływ Psiny/Cyny - potok o nazwie Oderla, który niesie wody w kierunku wschodnim na teren sąsiedniej gminy Krzyżanowice. W tym miejscu warto wspomnieć o tzw. Młynówce. Jest to wykopany przed kilkaset laty sztuczny ciek wodny-kanał, biorący swój początek na zaporze na Białej Wodzie, koło Krzanowic. Jego wody dawniej zasilały dwa wówczas funkcjonujące młyny, stąd potoczna nazwa - Młynówka.

Teren gminy Krzanowice jest pofałdowany, co należy wiązać z ruchami ziemi w okresie ostatnich zlodowaceń. Dla przykładu, górujący nad całą okolicą kościół parafialny p.w św. Wacława w Krzanowicach, leży 221 metrów nad poziomem morza, natomiast znajdujący się w tej samej miejscowości kościół św. Mikołaja 202,5 mnp. Jeszcze bardziej wyraźny spadek terenu jest widoczny w dolinie rzeki Psiny/Cyny, położonej poniżej 195 mnp. Z kolei teren leżący na zachód od Borucina, uchodzący za najwyższy w całej gminie, znajduje się na wysokości 250 mnp. Gdy chodzi o gleby, dominują ziemie brunatne, a niektóre również czarnoziemy, jako produkty wietrzenia niektórych prehistorycznych skał i lessów. W pobliżu Psiny/ Cyny i Potoku Krzanowickiego spotkać można mady. Ogólnie są to tereny żyzne. Piękne, pagórkowate okolice śląsko-morawskiego pogranicza, przeciętego malowniczym dorzeczem rzeki Cyny, sprawiają, że gmina stwarza wyśmienite warunki do zamieszkania, z dala od zgiełku dużych miast.

W starych dokumentach spotyka się różne nazwy jakie miejscowość nosiła, np. Krenowicz (1313), Crenowitz (1385), a najdłużej Kranowitz (prawdopodobnie od 1736 do 1936). Kranstad (w latach 1936-1945) i ostatecznie od 1946 roku Krzanowice. Krzanowice do drugiej połowy XIX wieku posiadały prawa miejskie nadane w 1265 roku przez króla Przemysława Ottokara II i zatwierdzone w 1313 przez króla Jana Luksemburczyka. Przez następne dwa wieki miasto rozwijało się korzystając z wytyczenia nowych terenów pod miasta i drogi do Opavy i Raciborza. W 1498r. Krzanowice uzyskały prawo organizowania jarmarków. Czynnikiem sprzyjającym rozkwitowi miasta było także dobrze rozwijające się rzemiosło np. warzenie piwa. W średniowieczu istniał tu zamek. Obecnie na wzgórzu zamkowym usytuowany jest kościół p.w.św. Wacława. Po wiekach rozwoju, w XVIIw. Krzanowice zaczęły tracić na znaczeniu. Szczególnie negatywne piętno na Krzanowicach wywarła wojna trzydziestoletnia (1618- 1648). W 1683r. przez miejscowość w drodze na odsiecz Wiednia przeciągały wojska króla Jana III Sobieskiego. Po roku 1742 miasto dostało się pod władanie królestwa pruskiego i do końca II wojny światowej wchodziło w skład państwa niemieckiego. W czasie panowania pruskiego nastąpił podział Krzanowic na miasto i wieś. Odbudowane po zniszczeniach wojennych Krzanowice, od 1945r. należą do Polski. Znajdujący się w centrum rynek przypomina o „minionej" historii. Obecnie dominuje zabudowa jednorodzinna, zwarta, typowa dla małych miast, z kamienicami przy rynku i uliczkach centralnych. Krzanowice są siedzibą władz samorządowych.

Jedną z ważniejszych atrakcji turystycznych Gminy Krzanowice jest trasa rowerowa Racibórz- Krzanowice-Opava, która jest częścią trasy nr 6 Kraków-Opava. Trasa przebiega na terenie gminy przez: Wojnowice-Bojanów - Krzanowice- Pietraszyn. Jej długość przekracza 14 km. Do Republiki Czeskiej można dojechać drogą nr DW 916 Pietraszyn- Sudice lub drogą Krzanowice- Strahowice. Przebieg trasy ukazuje walory przyrodnicze, architektoniczne i rekreacyjne poszczególnych miejscowości z terenu Gminy Krzanowice. Pierwszą miejscowością na terenie Gminy Krzanowice do jakiej podąży turysta korzystający z trasy rowerowej są Wojnowice.

Przejeżdżając przez miejscowość warto zobaczyć dawny pałac zbudowany w drugiej połowie XIXw., który jest otoczony przepięknym parkiem krajobrazowym, w którym znajduje się szereg atrakcji przyrodniczych: buki pospolite i derenie jadalne (najstarszy i najgrubszy okaz na Górnym Śląsku), pochodzące z Ameryki Północnej: brzoza czarna, klęk kanadyjski (niezwykle rzadki nawet w Kanadzie i USA), a z Ameryki Południowej krzew kasztanowca drobnokwiatowego oraz wiele innych bardzo ciekawych gatunków drzew i krzewów.

Godny uwagi również jest późnobarokowy Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowany w latach 1793-94. Częściowo zachowało się wyposażenie barokowe i klasycystyczne z XVIIIw. W tym dwie figury aniołów (dzieło M.Oesterrecha).

 
 
 
Česky Polski English
copyright © Euroregion Silesia 2004-2018 | kontakty